Medycyna PZWL.pl

PZWL

Antybiotykowa profilaktyka okołozabiegowa – ważny element zapobiegania zakażeniom w szpitalu

Antybiotykowa profilaktyka okołozabiegowa jest jednym z ważnych elementów zapobiegania i ograniczania szerzenia się zakażeń szpitalnych. W niektórych zabiegach w zależności od klasyfikacji pola operacyjnego jest praktycznie niezbędna, zwłaszcza jeśli pacjent jest obarczony wieloma czynnikami ryzyka, zwiększającymi prawdopodobieństwo wystąpienia działania niepożądanego.

W praktyce okazuje się, że prawidłowe stosowanie antybiotykowej profilaktyki okołozabiegowej nie jest takie łatwe i popełnia się w tym zakresie wiele błędów, których skutkiem może być wystąpienie infekcji, narastanie oporności drobnoustrojów, powstawanie ognisk epidemicznych, a przede wszystkim zwiększenie kosztów przy braku skuteczności w zapobieganiu zakażeniom szpitalnym. Antybiotyki są w szpitalu jednymi z częściej używanych leków, więc każda placówka szpitalna przeznacza na nie sporą część budżetu. Jednocześnie ich racjonalne stosowanie zarówno w leczeniu zakażeń, jak i w ich profilaktyce to – jak wiadomo – temat niełatwy, wielowątkowy, wymagający sporej wiedzy, szczególnego opracowania i nadzoru ze strony Zespołu Kontroli Zakażeń Szpitalnych (ZKZS).

Szpitalna polityka antybiotykowa – SPA

Profilaktyka okołozabiegowa powinna stanowić jeden z filarów szpitalnej polityki antybiotykowej, której najważniejszym celem jest uzasadnione i racjonalne stosowanie leków. Prawidłowo skonstruowana polityka antybiotykowa, powinna przyczynić się do redukcji kosztów (zmniejszenia liczby zakażeń) oraz poprawy jakości opieki nad pacjentem. Problem polega na tym, że dysponujemy wieloma rożnymi źródłami (mniej lub bardziej wiarygodnymi), a różne towarzystwa i autorytety medyczne wydają przewodniki dotyczące antybiotykoterapii w określonych postaciach klinicznych zakażeń i profilaktyce okołozabiegowej, zawierające niekiedy sprzeczne informacje. Warto natomiast polecić rekomendacje opracowane przez konsultantów krajowych: w dziedzinie mikrobiologii lekarskiej – prof. Walerię Hryniewicz; w dziedzinie chirurgii – prof. Jana Kuliga oraz innych ekspertów w publikacji Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków – NPOA „Stosowanie antybiotyków w profilaktyce okołooperacyjnej”.

Problem z procedurami

Często też w szpitalach brakuje właściwych procedur, które jasno określałyby typy zabiegów objęte profilaktyką, wybrane do tego celu antybiotyki, a także osoby odpowiedzialne, miejsce i czas podania leku czy ilość dopuszczalnych dawek. Z tego powodu często popełniane są podstawowe błędy, prowadzące niekiedy do nieszczęśliwych skutków. Warto dodać, że przygotowanie takich procedur w świetle obowiązującej ustawy i rozporządzeń Ministra Zdrowia jest obecnie obowiązkiem szpitala. W Ustawie z 8 grudnia 2008 r. „O zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi” dokonano po raz pierwszy znaczących zapisów dotyczących antybiotykoterapii w szpitalu, w tym profilaktyki okołozabiegowej. W praktyce oznacza to odpowiedzialność jednostki za zorganizowanie właściwie działającej polityki antybiotykowej, która będzie obejmowała m.in. profilaktykę okołozabiegową, skutecznie zapobiegającą zakażeniu pacjenta w czasie zabiegu i niepowodującą narastania lekooporności drobnoustrojów w danym środowisku. Konsekwencje takiego zapisu mogą prowadzić do procesów cywilnych w przypadku oskarżenia szpitala o spowodowanie zakażenia, jeśli w zabiegach o podwyższonym ryzyku zakażeń nie stosowano profilaktyki antybiotykowej, użyty był niewłaściwy antybiotyk czy wadliwie skonstruowane procedury niedostatecznie zabezpieczyły pacjenta w czasie zabiegu.

 

Wskazania do stosowania antybiotykowej profilaktyki okołooperacyjnej w różnych typach zabiegów

Bardzo ważną sprawą jest właściwe zrozumienie podstawowych zagadnień i definicji dotyczących profilaktyki antybiotykowej, w przeciwnym razie może ona być nieskuteczna, prowadzić do selekcji oporności lub generować nadmierne koszty. Podstawą jest tu fakt, że profilaktyka okołozabiegowa nie jest próbą sterylizacji tkanek, ale dodatkowym działaniem prowadzącym do zredukowania śródoperacyjnego poziomu drobnoustrojów do takiego, z którym może sobie poradzić układ odpornościowy pacjenta.

Działanie profilaktyczne podanego antybiotyku polega na zabezpieczeniu przed skażeniem i przylgnięciem bakterii do tkanek lub białek gospodarza, znajdujących się w polu operacyjnym, albo na zmniejszeniu liczby kolonizujących w tym miejscu bakterii.

Działanie lecznicze mamy w sytuacji odwrotnej – kiedy przypuszczalnie doszło już do przylgnięcia bakterii do tkanek lub białek gospodarza i w polu operacyjnym toczy się proces zakażenia. Ryzyko infekcji może być rożne w zależności od typu zabiegu. Zatem wymienia się pod tym kątem 4 kategorie ran chirurgicznych:

  • rany czyste – zabieg planowy wg zasad aseptyki, cięcie w miejscu bez infekcji, procesu zapalnego i bez otwierania światła dróg oddechowych, pokarmowych, rozrodczych, układu moczowego;
  • rany czyste/skażone – cięcie otwierające światło dróg  oddechowych, pokarmowych, rozrodczych, układu moczowego w warunkach kontrolowanych bez wyraźnej kontaminacji i bez istniejącej infekcji, także zabieg czysty w trybie natychmiastowym (ryzyko pominięcia niektórych zasad aseptyki);
  • rany skażone – otwarte, świeże zranienia, duże złamania, otwarcie przewodu pokarmowego z rozlaniem zawartości oraz cięcie w miejscu z ostrym nieropnym procesem zapalnym, rany przewlekłe, zabiegi w warunkach naruszających zasady aseptyki;
  • rany brudne lub zakażone – stare rany pourazowe ze zmianami martwiczymi lub rany w obszarze rozwiniętego zakażenia ujawnionego w czasie zabiegu, przedoperacyjna perforacja przewodu pokarmowego.

Ryzyko powikłań pooperacyjnych w przypadku ran czystych nie przekracza 5%, w ranach czystych/skażonych wzrasta do 5–11%, w ranach skażonych kształtuje się na poziomie 10–17%, natomiast w przypadku ran brudnych sięga nawet powyżej 30% przypadków. W zabiegach w polu czystym celem profilaktyki antybiotykowej jest więc zapobieganie zakażeniom egzogennym, tzn. przylgnięciu bakterii pochodzących ze źródeł zewnętrznych do białek gospodarza (fibrynogen, fibronektyna). W zabiegach w polu czysto-skażonym celem profilaktyki jest z kolei zminimalizowanie ryzyka zakażenia endogennego, tzn. zmniejszenie liczby bakterii, będących florą fizjologiczną pacjenta, poniżej poziomu, który mógłby zapoczątkować zakażenie. Rany skażone i brudne wymagają natomiast zdecydowanie działania leczniczego, a nie profilaktycznego stosowania antybiotyku, co wiąże się z zupełnie innymi zasadami wyboru antybiotyku, dawkowania i czasem podawania.

Autor:

dr n. med. Beata Mączyńska

Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

Katedra Mikrobiologii

Przedrukowany fragment jest częścią artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze magazynu „Zakażenia Szpitalne” publikowanego nakładem Wydawnictwa Lekarskiego PZWL. Zapraszamy do zapoznania się z całością!

Oceń

  • Obecnie 0 na 5 gwiazdek.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
0

Dziękujemy za głos!

Już oceniałeś tą stronę, możesz oddać głos tylko raz!

Twoja ocena została zmieniona, dziękujemy za oddany głos!

Zaloguj się lub utwórz nowe konto aby ocenić tą stronę.

 

Komentarze

Zobacz także

Nowoczesne rozwiązania w zapobieganiu zakażeniom szpitalnym

Profilaktyka zakażeń związanych z opieką zdrowotną (ang. Healthcare-Associated Infections, HAI), obok właściwego rozpoznawania i leczenia, jest priorytetem wszystkich działań określanych ogólnie jako nadzór nad zakażeniami w warunkach szpitalnych i pozaszpitalnych. Zasady i poziomy profilaktyki powinny być jasno określone w dobrze przygotowanych, opartych na dowodach naukowych (EBM – Evidence Based Medicine) procedurach, zgodnych z rekomendacjami towarzystw naukowych i uwarunkowaniami prawnymi.

Czytaj więcej

pixabay

Zapobieganie zakażeniom miejsca operowanego

Najważniejszym zadaniem zakładów opieki zdrowotnej jest zapewnienie chorym wymagającym leczenia operacyjnego jak najbezpieczniejszych warunków przez świadczenie wysokiej jakości usług. Jednym z jej elementów jest walka z zakażeniami szpitalnymi. Na profilaktykę tych zakażeń składa się znajomość czynników ryzyka rozwoju zakażenia miejsca operowanego, przestrzeganie zasad postępowania aseptycznego i higieny szpitalnej, szybkie rozpoznanie, właściwe leczenie i rejestrowanie. Analiza epidemiologiczna ZMO u pacjentów z oddziałów chirurgicznych jest najlepszym wskaźnikiem oceny pracy oddziału.

Czytaj więcej

Leczenie ran zakażonych

Rany możemy podzielić na tzw. ostre, do których należą np. oparzenia, rany chirurgiczne lub urazowe, i rany przewlekłe – odleżyny, owrzodzenia żylakowe, zespół stopy cukrzycowej. Dużym wyzwaniem dla współczesnej medycyny są rany przewlekłe (proces gojenia trwa powyżej 6 tygodni) i rany zakażone. Możemy dokonać również innego podziału wszystkich ran, uwzględniając konieczność leczenia miejscowego, na rany niezakażone, zakażone oraz zagrożone ryzykiem infekcji.

Czytaj więcej

pixabay

Profilaktyka zakażeń – zakłucia ostrym sprzętem

Pielęgniarki w największym stopniu narażone są na ryzyko zakażeń wskutek zakłuć ostrym sprzętem medycznym. W Polsce brakuje jednak ujednoliconego modelu postępowania poekspozycyjnego, a istniejące przepisy nie zabezpieczają nas w pełni przed zakażeniem. Tymczasem dane szacunkowe mówią, że co roku dochodzi u nas do 37 tys. zakłuć ostrym sprzętem medycznym – to 100 dziennie! Czy to rzeczywista liczba, skoro nie ma mechanizmów pozwalających na precyzyjne monitorowanie takich niepożądanych zdarzeń?

Czytaj więcej

Wydarzenia

Recenzje

Do pobrania


Przejdź do działu reklamy i współpracy b2b

Nasi partnerzy

FB