Medycyna PZWL.pl

PZWL

Zapobieganie zakażeniom miejsca operowanego

alż Tagi: chirurgia , zakażenia szpitalne , zapobieganie zakażeniom , ZMO
Nowość
pixabay

Najważniejszym zadaniem zakładów opieki zdrowotnej jest zapewnienie  chorym wymagającym leczenia operacyjnego jak najbezpieczniejszych  warunków przez świadczenie wysokiej jakości usług. Jednym z jej elementów jest walka z zakażeniami szpitalnymi. Na profilaktykę tych zakażeń składa się znajomość czynników ryzyka rozwoju zakażenia miejsca operowanego, przestrzeganie zasad postępowania aseptycznego i higieny szpitalnej, szybkie rozpoznanie, właściwe leczenie i rejestrowanie. Analiza epidemiologiczna ZMO u pacjentów z oddziałów chirurgicznych jest najlepszym  wskaźnikiem oceny pracy oddziału.

Zakażenia miejsca operowanego (ZMO) są to zakażenia szpitalne, które lokalizują się na pierwszym miejscu pod względem częstości występowania spośród zakażeń u chorych z oddziałów chirurgicznych, a na drugim miejscu po zakażeniach układu moczowego.

Mimo wieloletnich doświadczeń i postępu w medycynie ZMO występują u ok. 3% chorych po zabiegach chirurgicznych i u ok. 20% chorych poddawanych operacjom brzusznym wykonywanym w trybie pilnym. Zakażenia miejsca operowanego dotyczą rany powstałej w następstwie cięcia chirurgicznego i obejmują wszystkie zakażenia związane z tym cięciem, niezależnie od ich głębokości. Najgroźniejszymi i zagrożonymi wysoką śmiertelnością są późne powikłania septyczne, powstające w wyniku np. rozejścia się zespolenia lub rozsiewu zakażenia początkowo ograniczonego do miejsca operowanego. Do zakażeń tych dochodzi najczęściej w wyniku operacji przeprowadzonych na przewodzie pokarmowym i operacji ortopedycznych związanych z wszczepianiem implantu.

Zakażenia miejsca operowanego występują do 30 dni po operacji lub do 12 miesięcy po wszczepieniu siatki, protezy lub innych implantów. Możliwymi powikłaniami zakażeń miejsca operowanego są:

  • zniszczenie tkanek i wyciek treści ropnej,
  • nieprawidłowe bądź przedłużające się gojenie rany,
  • powstawanie przepuklin w bliźnie pooperacyjnej,
  • bakteriemia i ropień,
  • ból,
  • blizny zniekształcające i ograniczające ruchy.

Drobnoustroje

Organizm człowieka jest siedliskiem wielu populacji mikroorganizmów o rożnym miejscu występowania. Endogenna mikroflora (mikrobiota) ta zwykle pełni funkcję ochronną, ale w pewnych warunkach może wywołać chorobę. Może do tego dojść na skutek zmiany składu populacji bakteryjnej, jeśli w miejscu zasiedlenia nastąpi przerwanie mechanizmów obronnych i przedostanie się drobnoustrojów do tkanek i krwiobiegu w miejscu, których normalnie nie są obecne.

Mikroflora skóry człowieka. Powierzchnia skory jest sucha, lekko kwaśna i składa się z obumarłych komórek, co nie sprzyja wzrostowi drobnoustrojów chorobotwórczych. Są jednak mikroorganizmy, które kolonizują skórę zdrowego człowieka, to: Staphylococcus epidermidis (85–100% populacji), Streptococcus (szczepy z grupy viridans), Corynebacterium species (55%), Propionibacterium acnes (45–100%), Candida albicans oraz Pityrosporum spp., Acinetobacter baumannii (25%), Moraxella spp. (5-15%) i okresowo Staphylococcus aureus (ok. 20% populacji jest przewlekłym nosicielem), Clostridium perfringens (40-60%) woda wodociągowa, odchody. Skład mikrobioty zależy od wieku chorego, poziomu higieny osobistej, temperatury i wilgotności środowiska, w którym przebywa, oraz od wydolności układu odpornościowego.

Mikroflora (mikrobiom) przewodu pokarmowego.

Przewód pokarmowy poza trawieniem spożywanych pokarmów i odżywianiem organizmu spełnia również funkcję  kształtowania homeostazy jelitowej oraz bariery, która zapobiega uwalnianiu się bakterii i endotoksyn do narządów wewnętrznych i tkanek. Flora fizjologiczna przewodu pokarmowego, a zwłaszcza bakterie względnie beztlenowe, odgrywają najważniejszą rolę w zapobieganiu kolonizacji przewodu pokarmowego przez bakterie potencjalnie chorobotwórcze. Tworzy ona fizyczną barierę na powierzchni błony śluzowej, blokując dostęp potencjalnym patogenom. Bakterie względnie beztlenowe wytwarzają substancje o działaniu antybiotycznym i wolne kwasy tłuszczowe, które utrudniają zagnieżdżenie innym drobnoustrojom. W jamie ustnej występują bakterie spotykane w górnych drogach oddechowych, ale też bardzo liczne gatunki bakterii beztlenowych, jak np.: Peptococcus, Peptostreptococcus, Veillonella, Spirillum, Prevotella melaninogenica oraz Actinomyces i Spirocheta. Jest ich więcej u osób ze złym stanem higieny jamy ustnej. Niewłaściwa higiena jamy ustnej i choroby przyzębia mogą sprzyjać wielu chorobom sercowo-naczyniowym. W żołądku człowieka panuje środowisko kwaśne (pH 1–2), niesprzyjające rozwojowi drobnoustrojów, jednak może pojawiać się tu Gram-ujemna pałeczka Helicobacter pylori, będąca przyczyną zapalenia żołądka i wrzodów trawiennych.

W jelicie cienkim pH jest znacznie bliższe obojętnemu, dlatego drobnoustroje mają lepsze warunki rozwoju. Napotykają jednak inną niedogodność pod postacią szybkiego przepływu przez jelito jego treści, co przyczynia się do wymywania mikroorganizmów. Pozostają tylko te, które są przyczepione do ścian jelita. Okolica zastawki krętniczo-kątniczej to odcinek jelita cienkiego o największym zagęszczeniu bakterii. Najobfitszym siedliskiem drobnoustrojów jest dolny odcinek przewodu pokarmowego – jelito grube. Zalicza się do nich: beztlenowe paciorkowce, pałeczki Gram-ujemne z rodzaju Bacteroides, laseczki z rodzaju Clostridium, tlenowe pałeczki z gatunków Escherichia coli, Klebsiella, Proteus species oraz ziarenkowce Gram-dodatnie z rodzaju Enterococcus. Flora bakteryjna jest tu dynamiczna i zmienia się w zależności od diety. W przewodzie pokarmowym drobnoustroje obumierają i są wydalane wraz z kałem, a na ich miejsce namnażają się nowe.

Uwaga: obumierające bakterie przyczyniają się do uwalniania endotoksyn dostających się do krążenia wrotnego. Tutaj wychwytywane są i degradowane przez układ siateczkowo-środbłonkowy.

Czynniki ryzyka ZMO

Rozwój zakażenia miejsca operowanego jest następstwem wzajemnego oddziaływania pomiędzy miejscowymi i ogólnoustrojowymi mechanizmami obronnymi chorego a drobnoustrojami kolonizującymi ranę. Przy osłabionych mechanizmach obronnych rana nie będzie się goić prawidłowo. Do ryzyka rozwoju zakażenia przyczynia się: liczba i zjadliwość bakterii zakażających ranę, odporność zakażonego organizmu oraz technika operacyjna. Najczęstszymi czynnikami etiologicznymi zakażeń miejsca operowanego w zabiegach chirurgicznych wykonywanych w obrębie jamy brzusznej są bakterie mikrobiomu, które zasiedlają błonę śluzową przewodu pokarmowego. Czynniki ryzyka wystąpienia ZMO można podzielić na zależne od pacjenta, od środowiska oraz od stosowanych procedur leczniczych. Mogą być związane z pacjentem i wpływać na powstanie zakażenia miejsca operowanego w okresie okołooperacyjnym, które określają jego podatność na potencjalne zakażenie. Uwarunkowane są podstawową chorobą i jej powikłaniami, czynnikami ogólnoustrojowymi, a także współistniejącymi zakażeniami z uszkodzeniem bądź dysfunkcją bariery skórno-śluzówkowej.

Czynnikami zależnymi od środowiska są: zanieczyszczone leki, niewłaściwa dezynfekcja/sterylizacja oraz niewłaściwa antyseptyka skory. Czynniki potencjalnie zakaźne mogą wnikać do organizmu pacjenta drogą pokarmową, oddechową, przez uszkodzoną skórę bądź błony śluzowe.

Czynnikami związanymi z leczeniem są: dreny, operacja wykonywana w trybie pilnym, wychłodzenie organizmu, niewłaściwa profilaktyka antybiotykowa, długie przebywanie w szpitalu przed zabiegiem, jak również przedłużająca się operacja. Rozumiane są więc jako błędy techniczne bądź nieprawidłowości, które powstały w wyniku zabiegu operacyjnego.

Elementy krytyczne

Na rozwój zakażeń miejsca operowanego w zakresie chirurgii jamy brzusznej najważniejszy wpływ mają:

  • przygotowanie pacjenta do zabiegu operacyjnego, a w tym: czas przyjęcia pacjenta na oddział przed planowanym zabiegiem operacyjnym oraz psychiczne i fizyczne przygotowanie go do zabiegu operacyjnego,
  • środowisko sali operacyjnej,
  • antyseptyka pola operacyjnego,
  • obłożenie pola operacyjnego,
  • technika operacyjna i przedłużający się czas zabiegu,
  • sposób zamknięcia rany operacyjnej,
  • stosowanie okołooperacyjnej profilaktyki antybiotykowej.

Zmniejszeniu ryzyka rozwoju zakażeń miejsca operowanego sprzyja także:

  • ogrzanie chorego podczas operacji,
  • unikanie śródoperacyjnego przetaczania krwi,
  • zapobieganie spadkom ciśnienia tętniczego i niedotlenieniu w czasie operacji,
  • wprowadzenie laparoskopowych metod operacji,
  • właściwa opieka pooperacyjna.

Uwaga: opracowanie i stosowanie procedur i standardów pracy na oddziale chirurgii i na bloku operacyjnym przyczynia się do zapobiegania skażeniu pola operacyjnego, a tym samym do zmniejszenia występowania zakażeń miejsca operowanego.

Standardy postępowania w chirurgii

W celu zapobiegania rozwojowi groźnych powikłań pooperacyjnych zostały opracowane przez światowe prestiżowe organizacje (CDC i NNIS) standardy postępowania obejmujące zasady:

  • przygotowania pacjenta do operacji,
  • antyseptycznego przygotowania skóry rąk i przedramion członków zespołu chirurgicznego,
  • postępowania w przypadku stwierdzenia zakażenia bądź kolonizacji wśród członków zespołu operacyjnego,
  • okołooperacyjnej profilaktyki antybiotykowej,
  • postępowania aseptycznego i aspektów techniki operacyjnej,
  • opieki pooperacyjnej,
  • monitorowania zakażeń na oddziale chirurgii.

Słowniczek

Zakażenie miejsca nacięcia chirurgicznego może być powierzchowne, głębokie, dotyczyć narządu lub jamy ciała.

Zakażenie powierzchowne – obejmuje skórę, tkankę podskórną oraz pojawia się ropny wyciek z rany lub wynik dodatni w badaniu mikrobiologicznym wydzieliny, lub co najmniej jeden z objawów klinicznych infekcji: ból, tkliwość, obrzęk, zaczerwienienie, wzmożone ucieplenie, lub konieczność ponownego opracowania rany, lub rozpoznanie przez lekarza zakażenia.

Zakażenie głębokie – obejmuje tkanki w obrębie powięzi lub poniżej, a ponadto wyciek ropny z głębokich tkanek, otwarcie rany samoistne, otwarcie przez chirurga lub jeden z objawów: temp. ciała powyżej 38°C, ból lub tkliwość w okolicy nacięcia, ropień lub inny objaw zakażenia, lub rozpoznanie zakażenia przez lekarza.

Zakażenie narządu lub jamy ciała – może dotyczyć każdego narządu lub obszaru naruszonego podczas zabiegu (oprócz skóry, tkanki podskórnej, mięśni i powięzi), a ponadto: ropny wyciek z drenu lub wynik badania mikrobiologicznego pozytywny (płyn, tkanki), lub ropień, lub inny objaw zakażenia – w trakcie ponownego zabiegu, w badaniu radiologicznym lub histopatologicznym, lub rozpoznanie przez chirurga. Często mamy do czynienia z bardzo rozległym zakażeniem rany operacyjnej, które obejmuje trzy poziomy.

Autor:

mgr piel. Anna Domańska

Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii,

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny, Biała Podlaska

Źródło: „Zakażenia Szpitalne”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, nr 1/2014.

W tym numerze polecamy także:

  1. Beata Rożenek, Opatrunki specjalistyczne stosowane w leczeniu ran.
  2. Jolanta Czerniak, Profilaktyka zakażeń. Zakłucia ostrym sprzętem.
  3. Alina Roszak, Procedura rozpoznawania i raportowania postaci zakażeń szpitalnych.
  4. Małgorzata Fleischer, Higiena rąk. Zalecenia.
  5. Małgorzata Fleischer,  Środki ochrony osobistej.
  6. Małgorzata Fleischer, Dekontaminacja narzędzi i sprzętu medycznego.
  7. Małgorzata Fleischer, Utrzymanie czystości pomieszczeń szpitalnych.
  8. Małgorzata Fleischer, Segregacja i usuwanie odpadów.
  9. Marzena Korbecka-Paczkowska, Wykorzystanie antyseptyków w zapobieganiu infekcji szpitalnych.
  10. Olga Dembicka, Stosowanie cewników naczyniowych.

Oceń

  • Obecnie 0 na 5 gwiazdek.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
0

Dziękujemy za głos!

Już oceniałeś tą stronę, możesz oddać głos tylko raz!

Twoja ocena została zmieniona, dziękujemy za oddany głos!

Zaloguj się lub utwórz nowe konto aby ocenić tą stronę.

 

Komentarze

Zobacz także

Leczenie ran zakażonych

Rany możemy podzielić na tzw. ostre, do których należą np. oparzenia, rany chirurgiczne lub urazowe, i rany przewlekłe – odleżyny, owrzodzenia żylakowe, zespół stopy cukrzycowej. Dużym wyzwaniem dla współczesnej medycyny są rany przewlekłe (proces gojenia trwa powyżej 6 tygodni) i rany zakażone. Możemy dokonać również innego podziału wszystkich ran, uwzględniając konieczność leczenia miejscowego, na rany niezakażone, zakażone oraz zagrożone ryzykiem infekcji.

Czytaj więcej

Nowoczesne rozwiązania w zapobieganiu zakażeniom szpitalnym

Profilaktyka zakażeń związanych z opieką zdrowotną (ang. Healthcare-Associated Infections, HAI), obok właściwego rozpoznawania i leczenia, jest priorytetem wszystkich działań określanych ogólnie jako nadzór nad zakażeniami w warunkach szpitalnych i pozaszpitalnych. Zasady i poziomy profilaktyki powinny być jasno określone w dobrze przygotowanych, opartych na dowodach naukowych (EBM – Evidence Based Medicine) procedurach, zgodnych z rekomendacjami towarzystw naukowych i uwarunkowaniami prawnymi.

Czytaj więcej

Procedura rozpoznawania i raportowania postaci zakażeń szpitalnych

Jest to procedura obowiązkowa dla każdego podmiotu leczniczego i zakładów opieki zdrowotnej, które świadczą całodobowe usługi medyczne. Osobami, które są bezpośrednio odpowiedzialne za rejestr rozpoznanych zakażeń szpitalnych – przedstawia to algorytm – są pielęgniarki epidemiologiczne. Jednym z priorytetowych celów polityki zdrowotnej w Unii Europejskiej jest monitorowanie i ograniczenie zagrożeń epidemiologicznych związanych z zakażeniami występującymi w placówkach służby zdrowia.

Czytaj więcej

Antybiotykowa profilaktyka okołozabiegowa – ważny element zapobiegania zakażeniom w szpitalu

Antybiotykowa profilaktyka okołozabiegowa jest jednym z ważnych elementów zapobiegania i ograniczania szerzenia się zakażeń szpitalnych. W niektórych zabiegach w zależności od klasyfikacji pola operacyjnego jest praktycznie niezbędna, zwłaszcza jeśli pacjent jest obarczony wieloma czynnikami ryzyka, zwiększającymi prawdopodobieństwo wystąpienia działania niepożądanego.

Czytaj więcej

Do pobrania


Przejdź do działu reklamy i współpracy b2b

Nasi partnerzy

FB