Medycyna PZWL.pl

PZWL

Czaszka. Budowa ogólna czaszki. Kości czaszki mózgowej

Anatomia człowieka jest nauką podstawową zajmująca szczególne miejsce w wykształceniu medyka. Jest to przedmiot trudny, wymagający wiele pracy i wysiłku ale zarazem fascynujący i niezbędny w praktyce. Cytując prof. W. Łasińskiego z przedmowy do wydania XIII podręcznika Bochenka „Jak mawiał prof. Reicher, anatomii trzeba się uczyć całe życie, bo często tego, czego uczyliśmy się parę lat temu, już nie pamiętamy. Anatomia może być nauką samodzielną, może też być służebną dla innych dziedzin medycyny. Może więc istnieć bez kliniki, jednak nauki kliniczne bez niej się nie obejdą”.

Mnogość literatury anatomicznej dostępnej obecnie na rynku z jednej strony ułatwia dostęp do wiedzy, z drugiej zaś uniemożliwia łatwe zestawienie najważniejszych faktów. „Pigułka wiedzy” powstała w oparciu o jeden z najznamienitszych podręczników anatomii Bochenka – Reichera, stanowi próbę usystematyzowania i zebrania najważniejszych zagadnień w jedną całość, stanowiąc tym samym cenne repetytorium dla studentów różnych kierunków medycznych.

Budowa ogólna czaszki

 

W czaszce wyróżniamy część mózgową (neurocranium) i część twarzową lub trzewną (splanchnocranium); odróżniamy też w niej ściany: górną i dolną, przednią i tylną oraz dwie ściany boczne. Ścianę górną, czyli sklepienie (calvaria), tworzą: łuska czołowa (squama frontalis), dwie kości ciemieniowe (ossa parietalia) i część łuski potylicznej (squama occipitalis). Sklepienie rozciąga się od łuków brwiowych (arcus superciliares) do obustronnych kres karkowych górnych (lineae nuchae superiores); bocznie ograniczają je kresy skroniowe ( lineae temporales). Kość czołową z dwiema kośćmi ciemieniowymi łączy szew wieńcowy (sutura coronalis), obie kości ciemieniowe – szew strzałkowy (sutura sagittalis), zaś między kośćmi ciemieniowymi, a łuską potyliczną przebiega szew węgłowy (sutura lambdoidea). Punkt zetknięcia się szwu strzałkowego ze szwem wieńcowym nazywamy – bregma, zaś szwu strzałkowego ze szwem węgłowym – lambda. Po obu stronach szwu strzałkowego leżą otwory ciemieniowe (foramina parietalia) dla przejścia gałęzi oponowej t. potylicznej i ż. wypustowej ciemieniowej. Płaskie kości sklepienia czaszki zbudowane są z dwóch blaszek istoty zbitej (lamina interna et lamina externa), między którymi znajduje się śródkoście (diploë), wypełnione szpikiem. Przez śródkoście przebiegają kanały śródkościa (canales diploici), a w nich żż. śródkościa (venae diploicae). Żyły te przez żż. wypustowe (venae emissariae) łączą się z żyłami powierzchownymi czaszki, jak również z zatokami żylnymi opony twardej mózgowia.

Kości sklepienia czaszki od zewnątrz i od wewnątrz wysłane są okostną; okostna wewnętrzna stanowi jednocześnie zewnętrzną warstwę opony twardej mózgowia. Ściana przednia, czyli twarz kostna (facies ossea), ograniczona jest u góry łuską czołową, od dołu trzonem żuchwy, z boku kośćmi jarzmowymi i gałęziami żuchwy. Poniżej łuków brwiowych leżą obustronnie oczodoły przedzielone jamą nosową.

Oczodół jest jamą kształtu czworościennego ostrosłupa, zwróconego podstawą lub wejściem do oczodołu ( aditus orbitae) do przodu, zaś szczytem do kanału wzrokowego (canalis opticus) – kanału dla przejścia nerwu wzrokowego i t. ocznej. Brzeg górny wejścia do oczodołu utworzony jest przez kość czołową, brzeg boczny
przez wyrostek jarzmowy k. czołowej i wyrostek czołowy k. jarzmowej połączone szwem czołowo-jarzmowym ( sutura frontozygomatica). Brzeg dolny wejścia do oczodołu tworzą kość jarzmowa i szczęka, brzeg przyśrodkowy – wyrostek czołowy szczęki i k. czołowa. Kostna jama nosowa przedzielona jest przegrodą kostną nosa (septum nasi osseum). Z właściwą jamą nosową łączą się zatoki przynosowe (sinus paranasales): czołowe, szczękowe, klinowe i sitowe. Wejście do kostnej jamy nosowej stanowi otwór gruszkowaty (apertura piriformis) otoczony przez wolne brzegi kości nosowych i wyrostki czołowe szczęk. Kości nosowe tworzą grzbiet nosa. Dolne obramowanie otworu gruszkowatego wyciąga się w kolec nosowy przedni (spina nasalis anterior). Poniżej wejścia do każdego z oczodołów, a bocznie od otworu gruszkowatego leży otwór podoczodołowy (for. infraorbitale) dla przejścia nerwów i naczyń o tej samej nazwie. Poniżej otworu podoczodołowego zagłębia się
dół nadkłowy (fossa canina). Wyniosłość policzkową tworzy obustronnie kość jarzmowa (os zygomaticum).

Na trzonie żuchwy (corpus mandibulae) w miejscu zrostu rozwojowych dwóch części zaznacza się guzowatość bródkowa (protuberantia mentalis), ograniczona bocznie guzkami bródkowymi (tubercula mentalia). Poniżej drugiego zęba przedtrzonowego uchodzi na trzonie otwór bródkowy (for. mentale) dla nerwów i naczyń bródkowych. Z tyłu trzon żuchwy przechodzi w stromo wstępujące gałęzie żuchwy (rami mandibulae).Ścianę tylną tworzy głównie łuska potyliczna, a także części tylne kości ciemieniowych i części sutkowe k. skroniowych. W połowie wysokości łuski zaznacza się guzowatość potyliczna zewnętrzna (protuberantia occipitalis externa), której dolny punkt końcowy określa się w antropologii jako inion. Na łusce przebiegają poprzeczne trzy kresy karkowe: najwyższa, górna i dolna (lineae nuchae suprema, superior et inferior), zaś strzałkowo – grzebień potyliczny zewnętrzny (crista occipitalis externa). Powyżej kres karkowych najwyższych leży płaszczyzna potyliczna (planum occipitale), poniżej płaszczyzna karkowa (planum nuchale), miejsce przyczepu licznych mięśni karku i grzbietu.

Na ścianie bocznej uwidaczniają się szwy: czołowo-jarzmowy (sut. frontozygomatica), klinowo-jarzmowy (sut. sphenozygomatica), klinowo-czołowy (sut. sphenofrontalis), klinowo-ciemieniowy (sut. sphenoparietalis), klinowo-łuskowy (sut. sphenosquamosa, zmienny, w okolicy zwanej pterion), łuskowy (sut. squamosa), ciemieniowo-sutkowy (sut. parietomastoidea) i potyliczno-sutkowy (sut. occipitomastoidea). Widoczne są też, przebiegające głównie przez sklepienie czaszki, szwy wieńcowy i węgłowy. Wzdłuż bocznej ściany części mózgowej czaszki ciągnie się łukowata kresa skroniowa (linea temporalis), w części środkowej podwójna (kresy skroniowe górna i dolna). Kresa skroniowa ogranicza od przodu i góry dół skroniowy (fossa temporalis), przechodzący ku dołowi, na wysokości łuku jarzmowego w dół podskroniowy (fossa infratemporalis).

Wyrostek jarzmowy kości skroniowej (processus zygomaticus ossis temporalis) i wyrostek skroniowy kości jarzmowej (processus temporalis ossis zygomatici) łączą się szwem skroniowo-jarzmowym (sut. frontozygomatica) w łuk jarzmowy (arcus zygomaticus). Odnoga przednia wyrostka jarzmowego kości skroniowej ogranicza od przodu dół żuchwowy (fossa mandibularis) i tworzy do przodu od niego guzek stawowy (tuberculum articulare). Tworzą one powierzchnię stawową dla połączenia z wyrostkiem kłykciowym żuchwy.

Do tyłu i poniżej tylnej odnogi łuku jarzmowego znajduje się otwór słuchowy zewnętrzny (porus acusticus externus). Ku dołowi i do przodu od otworu słuchowego zewnętrznego ciągnie się wyrostek rylcowaty ( processus styloideus), zaś ku tyłowi i dołowi wyrostek sutkowy (processus mastoideus). Powierzchnia zewnętrzna podstawy czaszki (basis cranii externa) bez żuchwy tworzy dolną ścianę czaszki. Od przodu ograniczają ją wyrostki zębodołowe szczęki (processus alveolares maxillae), od tyłu kresy karkowe górne, z boków prócz wyrostków zębodołowych, dolne brzegi kości jarzmowych i łuki jarzmowe, od których granica biegnie obustronnie przez wyrostki sutkowate do kresy karkowej górnej. Przednią część podstawy czaszki stanowi podniebienie kostne (palatum osseum), utworzone przez wyrostki podniebienne obu szczęk i ku tyłowi od nich blaszki poziome kości podniebiennych. Łączą je szwy: podniebienny pośrodkowy (sut. palatina mediana) i podniebienny poprzeczny (sut. palatina transversa). W przedniej części szwu podniebiennego pośrodkowego zaznacza się dół przysieczny (fossa incisiva), wiodący do kanału przysiecznego (canalis incisivus). Kanał ten ku górze rozdwaja się i uchodzi do jamy nosowej otworami przysiecznymi (foramina incisiva) po obu stronach przegrody nosa.

Na czaszkach osób młodych w przedniej części podniebienia kostnego dwa szwy przysieczne oddzielają kość przysieczną (os incisivum).

W tylno-bocznym kącie podniebienia kostnego znajduje się obustronnie otwór podniebienny większy (for. palatinum majus), a do tyłu od niego zwykle dwa otwory podniebienne mniejsze (foramina palatina minora). Stanowią one ujścia kanałów podniebiennych (canales palatini). Tylny brzeg podniebienia kostnego wyciąga się pośrodkowo w kolec nosowy tylny (spina nasalis posterior). Nad brzegiem tylnym podniebienia kostnego znajdują się nozdrza tylne (choanae) przedzielone lemieszem. Łączą one jamę nosową z podstawą czaszki, a w przypadku zachowanych części miękkich – z górną częścią gardła.

Boczne ograniczenie nozdrzy tylnych stanowi obustronnie blaszka przyśrodkowa wyrostka skrzydłowatego ( lamina medialis processus pterygoidei). Dwie blaszki wyrostka skrzydłowatego k. klinowej, przyśrodkowe i boczne, obejmują dół skrzydłowy (fossa pterygoidea). Nasada wyrostka przebita jest biegnącym strzałkowo kanałem skrzydłowym (canalis pterygoideus). Blaszka przyśrodkowa kończy się wyraźnym haczykiem skrzydłowym (hamulus pterygoideus). Część tylną podstawy czaszki tworzą powierzchnie dolne skrzydeł większych kości klinowej, część trzonu kości klinowej oraz powierzchnie dolne kości skroniowych i kości potylicznej. Trzon kości klinowej łączy się z częścią podstawną kości potylicznej chrząstkozrostem klinowo-potylicznym (synchondrosis sphenooccipitalis). Ze środka części podstawnej kości potylicznej uwypukla się guzek gardłowy (tuberculum pharyngeum). Nasadę skrzydła większego kości klinowej przebija otwór owalny (for. ovale – dla V3) i położony bocznie i do tyłu od niego otwór kolcowy (for. spinosum – dla t.oponowej środkowej i gałęzi oponowej n. żuchwowego). Jeszcze bardziej bocznie skrzydło większe tworzy kolec kości klinowej (spina ossis sphenoidalis).

Na powierzchni dolnej kości skroniowej leży wspomniany już dół żuchwowy przecięty szczeliną skalisto-bębenkową (fissura petrotympanica – dla przejścia struny bębenkowej). Bocznie od niego położony jest wyrostek sutkowaty, odgraniczony przyśrodkowo wcięciem sutkowym (incisura mastoidea); przyśrodkowo od wcięcia przebiega bruzda tętnicy potylicznej (sulcus a. occipitalis). Ku tyłowi od dołu żuchwowego odchodzi zmiennej długości wyrostek rylcowaty (processus styloideus); między nim a wyrostkiem sutkowatym przebija kość otwór rylcowo-sutkowy (for. stylomastoideum) dla wyjścia n. twarzowego, a wejścia t. rylcowo-sutkowej. U podstawy blaszki przyśrodkowej wyrostka skrzydłowatego leży otwór poszarpany (for. lacerum), zamknięty na świeżym preparacie chrząstkozrostem klinowo-skalistym (synchondrosis sphenopetrosa). W tylnym ograniczeniu otworu leży otwór wewnętrzny kanału tętnicy szyjnej. Bocznie od otworu poszarpanego przebiega bruzda trąbki słuchowej (sulcus tubae auditvae), przechodząca ku tyłowi w jej kanał (semicanalis tubae auditivae).

Powierzchnia dolna piramidy kości skroniowej jest miejscem przyczepu m. dźwigacza podniebienia miękkiego; bocznie i do tyłu od pola jego przyczepu znajduje się otwór zewnętrzny kanału tętnicy szyjnej. Otwór szyjny (for. jugulare) ograniczony jest częścią skalistą k. skroniowej i częścią boczną k. potylicznej. Przebiegają tędy nerwy IX, X i XI, ż. szyjna wewnętrzna, zatoka skalista dolna i t. oponowa tylna. Między piramidą k. skroniowej a k. potyliczną przebiega szczelina skalisto-potyliczna (fissura petrooccipitalis), u żywego wypełniona chrząstką (synchondrosis petrooccipitalis). Otwór wielki (for. magnum) kości potylicznej ograniczony jest bocznie kłykciami potylicznymi (condyli occipitales); bocznie od każdego z kłykci znajduje się wyrostek szyjny ( processus jugularis). Podstawę kłykci potylicznych przebija kanał nerwu podjęzykowego (canalis hypoglossalis), do tyłu zaś przebiega kanał kłykciowy (canalis condylaris) dla ż. wypustowej kłykciowej (v. emissaria condylaris). Do tyłu od otworu wielkiego zaznaczają się wspomniane już grzebień potyliczny zewnętrzny i guzowatość potyliczna zewnętrzna.

Oceń

  • Obecnie 0 na 5 gwiazdek.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
0

Dziękujemy za głos!

Już oceniałeś tą stronę, możesz oddać głos tylko raz!

Twoja ocena została zmieniona, dziękujemy za oddany głos!

Zaloguj się lub utwórz nowe konto aby ocenić tą stronę.

 

Komentarze

Zobacz także

Osteoporoza pierwotna – istota, definicje, kryteria diagnostyczne

W przeciwieństwie do osteoporoz wtórnych, gdzie określona patologia wpływa degradująco na liczbę i jakość kości, osteoporoza pierwotna (OP) jest wynikiem procesu starzenia się tkanek i dodatkowego oddziaływania klinicznych czynników zwiększających ryzyko złamań (clinical risk factor, CRF). Wspólną cechą wszystkich osteoporoz jest zaburzenie przebudowy kości – nadmiar resorpcji i deficyt tworzenia, prowadzący do utraty masy/gęstości obniżającej jej wytrzymałość mechaniczną. Zwiększa to ryzyko złamania pod wpływem nieadekwatnego do skutku urazu („złamanie osteoporotyczne”, „złamanie niskoenergetyczne”), najczęściej porównywanego do upadku z pozycji stojącej. Po okresie wzrostu szkieletu do około 30. roku życia, po 20-letnim okresie jego konsolidacji, rozpoczyna się inwolucyjny proces osteopenizujący, najszybszy u kobiet po menopauzie i trwający do końca życia. Tempo tego procesu różni się znacznie u różnych ludzi. Warunkują to: obciążenie genetyczne, cechy konstytucjonalne ciała, styl życia, w tym głównie aktywność fizyczna, przebyte choroby, składające się na CRF. Tak jak w przypadku wszystkich procesów/chorób towarzyszących starzeniu się, ustalenie jednakowego dla wszystkich progu rozpoznania osteoporozy nie jest możliwe. Stąd stałe usiłowania znalezienia kryteriów, jakimi można by kierować się w codziennej praktyce, aby określić próg uzasadnionej i racjonalnej interwencji leczniczej, czyli zdecydować: kogo leczyć? co diagnozujemy, a co leczymy?

Czytaj więcej

Osteoporoza – problem interdyscyplinarny

W ostatnich nastąpił ogromny postęp wiedzy z zakresu biologii kości, mięśni i innych narządów związanych z powstawaniem osteoporozy prowadzącej do złamań. W zapomnienie idzie już kość rozumiana jako tkanka podporowa i osteoporoza jako jej schorzenie. Tradycyjny bowiem podział organizmu na: narząd ruchu, narząd wydzielania wewnętrznego, układ pokarmowy i centralny system nerwowy jest już dalece niewystarczający, gdyż każdy z tych narządów jest również organem wydzielania wewnętrznego.

Czytaj więcej

Upadanie w nauce chodu. Trening padania i wstawania – materiały dodatkowe do „Rehabilitacji” Marcina Rosińskiego

Problem nauki czynności lokomocji dotyczy pacjentów ortopedycznych, neurologicznych oraz dzieci i osób starszych. Autor kompleksowo omawia zagadnienie rehabilitacji chodu, zestawiając niezbędną dla pełnego zrozumienia tematu wiedzę teoretyczną z czysto praktyczną. Wymiar praktyczny publikacji przejawia się przede wszystkim w bogatym materiale ilustracyjnym (ryciny i fotografie), przedstawiającym m.in. szczegółowe techniki terapeutyczne, które fizjoterapeuta może wykorzystać w pracy z pacjentem. Każda fotografia zawiera szczegółowy opis przedstawianej techniki ze zwróceniem uwagi na różne jej aspekty – opis chwytu terapeuty, ergonomia jego ciała podczas pracy, dopasowanie chwytu tak, aby był on optymalny zarówno dla terapeuty, jak i dla pacjenta, a także dla samego celu ćwiczenia. Do książki dołączono podrozdział dotyczący nauki upadania oraz wstawania, który możecie Państwo pobrać z naszej strony.

Czytaj więcej

Do pobrania


Przejdź do działu reklamy i współpracy b2b

Nasi partnerzy

FB