Medycyna PZWL.pl

PZWL

Profilaktyka zakażeń – zakłucia ostrym sprzętem

alż Tagi: bezpieczna praca , Pielęgniarstwo , profilaktyka zakażeń , zakażenia szpitalne
Nowość
pixabay

Pielęgniarki w największym stopniu narażone są na ryzyko zakażeń wskutek zakłuć ostrym sprzętem medycznym. W Polsce brakuje jednak ujednoliconego modelu postępowania poekspozycyjnego, a istniejące przepisy nie zabezpieczają nas w pełni przed zakażeniem. Tymczasem dane szacunkowe mówią, że co roku dochodzi u nas do 37 tys. zakłuć ostrym sprzętem medycznym – to 100 dziennie! Czy to rzeczywista liczba, skoro nie ma mechanizmów pozwalających na precyzyjne monitorowanie takich niepożądanych zdarzeń?

Średni koszt postępowania po ekspozycji wynosi 6 tys. złotych, czyli polskie szpitale wydają w związku z tym co roku 18 mln zł. Gdyby zdecydowały się na zakup bezpiecznego sprzętu, zaoszczędziłyby 80% tej sumy. Ale my same też powinnyśmy bić się w piersi. Tylko 11% badanego personelu pielęgniarskiego opisało prawidłowo postępowanie z miejscem zranienia, czyli 90% badanych nie znało sposobu zminimalizowania ryzyka zakażenia po ekspozycji! A ekspozycja, w definicji opracowanej przez dr hab. n. med. Marię Gańczak, to zakłucie lub zranienie zdrowej skóry ostrym skażonym narzędziem (igłą, skalpelem, lancetem, wiertłem itp.) lub kontakt błon śluzowych albo uszkodzonej skóry (pęknięcia, otarcia, zmiany zapalne, sączące zmiany alergiczne, rany, oparzenia) z potencjalnie zakaźną krwią, tkankami lub płynami ustrojowymi pacjenta. W rzadkich przypadkach uszkodzenie skory personelu medycznego może spowodować również ostry odłam kostny lub szkło laboratoryjne. Na ekspozycję drobnoustrojową narażony jest zarówno personel medyczny, jak i pomocniczy, zajmujący się dezynfekcją, czyszczeniem narzędzi i sprzętu medycznego wielokrotnego użycia, czy pracownicy zatrudnieni przy usuwaniu sprzętu jednorazowego użycia.

Jaki jest poziom ryzyka

Stwierdzono, że więcej niż 75% zranień powstaje podczas wykonywania rutynowych czynności związanych z opieką  nad pacjentem. Najwięcej spośród nich związanych jest z samouszkodzeniem (84%), a tylko 5% ze skaleczeniem przez współpracownika, 11% przez pacjenta. 16% wszystkich urazów mających miejsce w ochronie zdrowia w Anglii stanowią zakłucia igłą. 24% z nich to zakłucia związane z pobieraniem krwi, a 16% ma związek z kaniulacją. Elementy, o które zakłuwamy się najczęściej to igły wypełnione krwią, takie jak mandryn kaniuli, igła do phlebotomii, czy kaniula typu „motylek”. Szacuje się, że rocznie w Wielkiej Brytanii ma  miejsce 1000,000 przypadków zakłucia igłą (RCN UK needle surveillance project 2011). Tylko 39% spośród nich jest odnotowywana (międzynarodowy ośrodek bezpieczeństwa pracy pracowników ochrony zdrowia). 40% spośród osób dotkniętych stanowią pielęgniarki, a 25% personel medyczny. Szacuje się, że w 21% występujących corocznie przypadków zakłucia igłą dochodzi do przeniesienia wirusa Hepatitis C (Projekt SIROH, Studio Italiano Rischio Occupazionale HIV). 700 brytyjskich pielęgniarek rocznie może potencjalnie przejść serokonwersję HCV potwierdzającej zakażenie Hepatitis C /EPInet/. Udowodniono, że 1/3 do 1/2 takich wypadków można zapobiec, stosując podstawowe procedury profilaktyczne. Ryzyko zakażenia zwiększa się, gdy do kontaktu z materiałem potencjalnie zakaźnym dochodzi poprzez uszkodzoną lub zmienioną zapalnie skórę lub błonę śluzową, gdy kontakt jest długi, ilość materiału zakaźnego jest duża. W przypadku zakłucia istotne jest to, czy jest to narzędzie puste wewnątrz (większe ryzyko zakażenia), czy lite.

Co może pomóc

Po pierwsze: nigdy nie ignoruj zagrożenia! Ważne jest rozpoznawanie i rejestrowanie narażenia na czynniki biologiczne, poprawa organizacji i warunków pracy, stosowanie uniwersalnych środków ostrożności oraz pisemne procedury poszczególnych zabiegów, czynności, profilaktyki i postępowania poekspozycyjnego. Ogromne znaczenie ma także przechowywanie dokumentacji związanej z narażeniem przez 10 lat, prowadzenie lokalnego nadzoru, systematyczne, powtarzalne szkolenia dla wszystkich grup pracowniczych na temat ryzyka, postępowanie w razie wypadku przy pracy i stosowanie bezpiecznych i właściwych narzędzi, sprzętu! Jakie jest najlepsze i bezpieczne postępowanie?

  • noszenie rękawic zawsze, gdy może zaistnieć kontakt z krwią, i zmiana ich pomiędzy pacjentami,
  • szczególnie ostrożne postępowanie z ostrymi narzędziami,
  • zawiadamianie i dokumentowanie każdej ekspozycji na krew,
  • personel ochrony zdrowia powinien informować się nawzajem o bezpiecznych metodach pracy, w tym o korzyściach stosowania nowych, bezpiecznych urządzeń.

Szczególnego znaczenia ze względu na skalę ochrony nabiera sprzęt, który wykorzystuje się w najbardziej ryzykownych procedurach, wykonywanych najczęściej. Należą do nich pobieranie krwi, zakładanie dostępu naczyniowego, terapia infuzyjna, iniekcje oraz wszelkie zabiegi operacyjne.

W zabezpieczeniach stosuje się rożne mechanizmy, co przedstawiono w tabeli 1.

Na profilaktykę poekspozycyjną składa się kilka elementów:

  • Świadomość ryzyka.
  • Profilaktyka zakażenia.
  • Postępowanie poekspozycyjne.

Badania krwi u osoby eksponowanej wykluczające obecność przeciwciał anty-HIV wykonuje się po 6 tygodniach, 3 i 6 miesiącach od ekspozycji. W przypadku ekspozycji na materiał HIV+ rozpoczęcie profilaktyki antyretrowirusowej po ekspozycji (PEP – post-exposure prophylaxis) bezpośrednio po ekspozycji może zapobiegać bądź hamować infekcję ogólną. Takie działanie ogranicza proliferację wirusa w komórkach zakażanych w pierwszym rzędzie oraz w tych, które znajdują się w obrębie węzłów chłonnych. Profilaktyka po ekspozycji z wykorzystaniem np. Zidowudyny (AZT-Retrovir) może zmniejszać ryzyko zakażenia o 79% (www.aids.gov.pl). Zapobieganie rozwojowi zapalenia wątroby po zakażeniu polega na ocenie czy pacjent jest zakażony HBV (obecność HbsAg w jego krwi), czy pracownik był prawidłowo zaszczepiony i przeszedł pełen cykl szczepienia, podaniu swoistej immunoglobuliny przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu B – HBIG oraz szczepionki przeciw WZW B. Do czasu wykluczenia zakażenia HIV, HCV, HBV osoba, która uległa ekspozycji, powinna zachować wstrzemięźliwość seksualną lub przestrzegać zasad bezpieczniejszego seksu (m.in. stosować prezerwatywy), wstrzymać się od oddawania krwi i nasienia, zabezpieczać się przed zajściem w ciążę.

Postępowanie poekspozycyjne

Powinno być dobrze znane i często przypominane pracownikom medycznym. Według Zaleceń PTN AIDS z 2012 r., po ekspozycji przezskórnej należy:

  • nie tamować krwi, ale też i jej nie wyciskać,
  • przemyć ranę pod bieżącą wodą, można przemyć mydłem,
  • po zachlapaniu błoń śluzowych materiałem potencjalnie zakaźnym przepłukać błony śluzowe kilkakrotnie wodą lub solą fizjologiczną,
  • w przypadku ekspozycji zawodowej zdarzenie należy zgłosić przełożonemu, a fakt odnotować w dokumentacji,
  • jak najszybciej zgłosić się do ośrodka specjalistycznego w celu wykonania badań i klasyfikacji do profilaktyki swoistej,
  • jeżeli źródło ekspozycji jest znane – zabezpieczyć krew źródła do badań, a jeśli jest to niemożliwe, skierować źródło na badania do ośrodka specjalistycznego zajmującego się profilaktyką poekspozycyjną; w sytuacji gdy osoba będąca źródłem ekspozycji jest przytomna, powinna wyrazić pisemną zgodę na badania; natomiast gdy źródłem ekspozycji jest osoba nieletnia poniżej 16. roku życia, zgodę na badania wyrażają opiekunowie prawni, a w wieku od 16. do 18. roku życia opiekunowie i badany; w przypadku ekspozycji pracowników medycznych badania w kierunku zakażenia HIV, HBV, HCV mogą być przeprowadzone w macierzystym zakładzie pracy, o ile nie opóźni to czasu od ekspozycji do wdrożenia profilaktyki,
  • dostarczyć dodatkowe informacje na temat źródła, mogące mieć wpływ na podjęcie decyzji o wdrożeniu profilaktyki.

Niebezpieczne patogeny

Personel medyczny jest narażony wskutek zakłuć igłami na ryzyko ciężkich zakażeń przez ponad 30 potencjalnie niebezpiecznych patogenów. Materiałem zakaźnym może być każdy materiał biologiczny zawierający patogen w ilości niezbędnej do zakażenia.

  • Krew i każda wydzielina zawierająca krew, nasienie, wydzielina z pochwy mogą być źródłem zakażenia wirusami HBV, HCV, HIV.
  • Niebezpieczny może być kontakt zakaźnego materiału ze śluzówkami lub uszkodzoną skórą. Przez skórę nieuszkodzoną nie dochodzi do zakażenia.
  • Mocz, kał, ślina, plwocina, wymiociny, wydzielina z nosa, pot i łzy niezawierające krwi, nie są zakaźne. Kontakt z nimi nie wymaga profilaktyki poekspozycyjnej.
  • Najmniejsza objętość krwi, która może przenieść zakażenie, to: HBV – 0,000004 ml; HCV – 0,01 ml, HIV – 0,1 ml.

Prewencja przede wszystkim

Aby skutecznie stosować jakiekolwiek strategie prewencyjne, należy poznać czynniki ryzyka wystąpienia danego zjawiska i zrozumieć wynikające z nich zagrożenia. W wypadku zakłuć należą do nich:

  • Eliminacja igieł i innych ostrych narzędzi. Zaleca się, by wnikliwie rozważać wskazania do podawania leków i szczepionek w iniekcjach, a tam gdzie to tylko możliwe, zastępować je preparatami doustnymi. Przestrzega się również przed niepotrzebnym pobieraniem krwi do celów diagnostycznych.
  • Zastąpienie ostrego sprzętu innym, mniej ostrym. Przykładem jest zastosowanie bezigłowych systemów do cewników wewnątrznaczyniowych. Stosowanie tępych igieł do szwów, szczególnie podczas zabiegów ginekologiczno-położniczych, to kolejny przykład działań zmierzających do ograniczenia ryzyka zakłuć.
  • Iizolacja ostrej końcówki narzędzia poprzez wprowadzanie bezpiecznego sprzętu. W wielu placówkach wprowadza się obecnie tzw. bezpieczny sprzęt. Szczególne znaczenie mają metody automatycznego, zabezpieczania przed urazem, eliminujące potrzebę aktywacji przez użytkownika, które zabezpieczają pracownika w każdych okolicznościach, w przeciwieństwie do tzw. aktywnego zabezpieczania, które wymaga stałej uwagi i może zawieść pod wpływem braku doświadczenia czy zmęczenia. Badania przeprowadzone z użyciem bezpiecznego sprzętu dowiodły, że jego stosowanie zmniejsza odsetek zakłuć wśród personelu medycznego średnio o 71% (23–100%, w zależności od rodzaju sprzętu).

Autor:

mgr piel. Jolanta Czerniak

specjalistka pielęgniarstwa epidemiologicznego

Źródło: „Zakażenia Szpitalne”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, nr 1/2014.

W tym numerze polecamy także:

  1. Beata Rożenek, Opatrunki specjalistyczne stosowane w leczeniu ran.
  2. Jolanta Czerniak, Profilaktyka zakażeń. Zakłucia ostrym sprzętem.
  3. Alina Roszak, Procedura rozpoznawania i raportowania postaci zakażeń szpitalnych.
  4. Małgorzata Fleischer,  Środki ochrony osobistej.
  5. Małgorzata Fleischer, Dekontaminacja narzędzi i sprzętu medycznego.
  6. Małgorzata Fleischer, Utrzymanie czystości pomieszczeń szpitalnych.
  7. Małgorzata Fleischer, Segregacja i usuwanie odpadów.
  8. Marzena Korbecka-Paczkowska, Wykorzystanie antyseptyków w zapobieganiu infekcji szpitalnych.
  9. Olga Dembicka, Stosowanie cewników naczyniowych.

Oceń

  • Obecnie 0 na 5 gwiazdek.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
0

Dziękujemy za głos!

Już oceniałeś tą stronę, możesz oddać głos tylko raz!

Twoja ocena została zmieniona, dziękujemy za oddany głos!

Zaloguj się lub utwórz nowe konto aby ocenić tą stronę.

 

Komentarze

Zobacz także

Procedura rozpoznawania i raportowania postaci zakażeń szpitalnych

Jest to procedura obowiązkowa dla każdego podmiotu leczniczego i zakładów opieki zdrowotnej, które świadczą całodobowe usługi medyczne. Osobami, które są bezpośrednio odpowiedzialne za rejestr rozpoznanych zakażeń szpitalnych – przedstawia to algorytm – są pielęgniarki epidemiologiczne. Jednym z priorytetowych celów polityki zdrowotnej w Unii Europejskiej jest monitorowanie i ograniczenie zagrożeń epidemiologicznych związanych z zakażeniami występującymi w placówkach służby zdrowia.

Czytaj więcej

Procedura rozpoznawania i raportowania postaci zakażeń szpitalnych

Jest to procedura obowiązkowa dla każdego podmiotu leczniczego i zakładów opieki zdrowotnej, które świadczą całodobowe usługi medyczne. Osobami, które są bezpośrednio odpowiedzialne za rejestr rozpoznanych zakażeń szpitalnych – przedstawia to algorytm – są pielęgniarki epidemiologiczne. Jednym z priorytetowych celów polityki zdrowotnej w Unii Europejskiej jest monitorowanie i ograniczenie zagrożeń epidemiologicznych związanych z zakażeniami występującymi w placówkach służby zdrowia.

Czytaj więcej

pixabay

Higiena rąk – zalecenia

Ręce są istotnym „wektorem” przenoszenia infekcji w placówkach służby zdrowia, stąd przestrzeganie zasad higieny rąk przez personel medyczny to nadal podstawowy i bardzo skuteczny sposób ograniczania zakażeń. Najważniejszą, zaznaczoną w czasie zmianą jest uznanie samej dezynfekcji za podstawową metodę dekontaminacji skóry rąk pracowników opieki zdrowotnej z wyjątkiem sytuacji, kiedy ręce są wizualnie brudne lub istnieje wysokie prawdopodobieństwo zanieczyszczenia rąk przetrwalnikami bakterii.

Czytaj więcej

pixabay

Zapobieganie zakażeniom miejsca operowanego

Najważniejszym zadaniem zakładów opieki zdrowotnej jest zapewnienie chorym wymagającym leczenia operacyjnego jak najbezpieczniejszych warunków przez świadczenie wysokiej jakości usług. Jednym z jej elementów jest walka z zakażeniami szpitalnymi. Na profilaktykę tych zakażeń składa się znajomość czynników ryzyka rozwoju zakażenia miejsca operowanego, przestrzeganie zasad postępowania aseptycznego i higieny szpitalnej, szybkie rozpoznanie, właściwe leczenie i rejestrowanie. Analiza epidemiologiczna ZMO u pacjentów z oddziałów chirurgicznych jest najlepszym wskaźnikiem oceny pracy oddziału.

Czytaj więcej

Do pobrania


Przejdź do działu reklamy i współpracy b2b

Nasi partnerzy

FB